مذاهب اسلامی از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد پرش به: ناوبری، جستجو این مقاله نیازمند تمیزکاری است. لطفاً تا جای امکان آن‌را از نظر املا، انشا، چیدمان و درستی بهتر کنید، سپس این الگو را از بالای مقاله بردارید. محتویات این مقاله ممکن است غیر قابل اعتماد و نادرست یا جانبدارانه باشد یا قوانین حقوق پدیدآورندگان را نقض کرده باشد. بخشی از مجموعه مقاله‌های: اسلام اصول
توحید · نبوت · معاد خاص تشیع: امامت ·عدل فروع نماز · روزه · زکات · حج · جهاد خاص تشیع: خمس · امر به معروف · نهی از منکر ·تولی · تبری منابع اسلامی قرآن ·عقل · سنت (حدیث) شخصیت‌ها محمد · علی · فاطمه · اهل بیت · خلفای راشدین · امامان شیعه ·صحابهٔ محمد مذاهب تسنن · تشیع · تصوف علوم حدیث · تفسیر · فقه · کلام ·فلسفه · عرفان تاریخ امویان · عباسیان · فاطمیان · مملوکان · عثمانیان · صفویان ·آخرالزمان جغرافیا مکه · مدینه · بیت‌المقدس · کوفه · نجف · کربلا · سامرا · کاظمین · مشهد · قم · شیراز · دمشق ·جهان اسلام(کشورهای اسلامی) · لباس های اسلامی حجاب اسلامی · چادر عربی · برقع · روبنده · دشداش · روسری ·چادر · فرهنگ و جامعه درگاه اسلام  ن • ب • و  نقشه پراکندگی اهل سنت در کشورهای اسلامی پیروان دین اسلام از دیدگاه فقهی و کلامی این دین را به مذاهب گوناگونی تقسیم کرده‌اند که برخی از این مذاهب خود به فرقه‌های مختلف و گاه هر فرقه به انشعاباتی چند تقسیم می‌شود. در بررسی بسیاری از فرقه ها در جهان اسلام، آنچه شرط انصاف است رعایت نمی شود [۱] گاه نظر غیر قابل قبول یک فردِ نزدیک به فرقه را به همان فرقه نسبت می دهند و یا نظر تردید آمیز فردی را که در فرقه پذیرفته نشده است، دیدگاه ضروری آن فرقه می شمرند، یا دیدگاه­های مغرضانة دشمنان و مخالفان را دیدگاه­های مسلّم یک فرقة دیگر ذکر می کنند. این وضعیتی است که از گذشته وجود داشته و همچنان هم ادامه دارد. [۲] منظور از دیدگاه فقهی، نوع احکام شرعی پذیرفته و بکاررفته در هر مذهب و منظور از دیدگاه کلامی، درجهٔ پذیرش خردگرایی در هر یک از مذهب‌ها است. مذاهب و فرقه‌های اسلامی از لحاظ عقاید، آداب و رسوم و مقتدا به چهار گروه عمده تقسیم می‌شوند: شیعیان اهل تسنن صوفیه مذاهب شبه اسلامی محتویات [نهفتن]  ۱ هفتاد و دو ملت ۲ مذاهب شیعیان و یا وابسته به عقاید شیعیان ۲.۱ ناووسیه() ۲.۲ اسماعیلیان خاص ۲.۳ خطابیه ۲.۴ شمیطیه یا سمیطیه ۲.۵ افطحیه ۲.۶ موسویه یا اثنی عشریه ۳ مذاهب فقهی و کلامی اهل تسنن ۳.۱ مذاهب فقهی ۳.۱.۱ مالکی ۳.۱.۲ حنفی ۳.۱.۳ شافعی ۳.۱.۴ حنبلی ۳.۲ مذاهب کلامی ۳.۲.۱ ماتریدی ۳.۲.۲ اشعری ۳.۲.۳ اثری ۳.۲.۴ معتزلی ۴ جنبشهای فکری ۴.۱ سلفیه ۴.۲ دیوبندی ۴.۳ ظاهری ۵ صوفیه ۵.۱ بکتاشیه ۵.۲ چشتیه ۵.۳ حروفیه ۵.۴ دسوقیه ۵.۵ سهروردیه ۵.۶ شاذلیه ۵.۷ صفویه ۵.۸ ملامتیه ۵.۹ مولویه ۵.۱۰ نعمت‌اللهیه ۵.۱۱ نقشبندیه ۵.۱۲ نقطویه ۵.۱۳ نوربخشیه ۶ مذاهب شبه اسلامی ۶.۱ یزیدیان ۶.۲ یارسان ۷ پانویس ۸ پیوند به بیرون هفتاد و دو ملت [ویرایش] در متون قدیم شمار فرقه‌های اسلامی را ۷۲ فرقه می‌شمردند و به آن‌ها اصطلاحا «هفتاد و دو ملت» یا «هفتاد و دو گروه» می‌گفتند. در این متون، فرقه‌های اسلامی به شش گروه رافضیه، خارجیه، جبریه، قدریه، جهمیه، مرجیه تقسیم می‌شد و برای هر گروه ۱۲ زیرگروه نام برده می‌شد.[۳] ابوالقاسم رازی هفت فرقه دیگر نیز نام می‌برد به این شرح: کرامیه، هریه، حالیه، باطنیه، اباحیه، براهمیه، اشعریه. در برخی متون نام فرقه‌های سوفسطائیه، فلاسفه، سمنیه، و مجوسیه نیز دیده می‌شود.[۴] فرقه زیرگروه‌ها رافضیه علویه، ابدیه، شیعیه، اسحاقیه، زیدیه، عباسیه، امامیه، ناوسیه، تناسخیه، لاعنیه، راجعیه، مرتضیه خارجیه ازرقیه، ریاضیه، ثعلبیه، جازمیه، خلفیه، کوزیه، کنزیه، معتزله، میمونیه، محکمیه، سراجیه، اخنسیه جبریه مضطریه، افعالیه، معیه، تارکیه، بحثیه، متمنیه، کسلانیه، حبیبیه، خوفیه، فکریه، حسبیه، حجتیه قدریه احدیه، ثنویه، کیانیه، شیطانیه، شریکیه، وهمیه، رویدیه، ناکسیه، متبریه، قاسطیه، نظامیه، متولفیه جهمیه معطلیه، مترابصیه، متراقبیه، واردیه، حرقیه، مخلوقیه، عبریه، فانیه، زنادقیه، لفظیه، قبریه، واقفیه مرجئه تارکیه، شائیه، راجیه، شاکیه، نهمیه، عملیه، منقوصیه، مستثنیه، اثریه، مدعیه، مشبهه، حشویه هفت فرقه کرامیه، هریه، حالیه، باطنیه، اباحیه، براهمیه، اشعریه متفرقه سوفسطائیه، فلاسفه، سمنیه، و مجوسیه[۵] در متون امروزی دسته‌بندی فرقه‌های اسلامی به صورتی که در این جدول آمده دیده می‌شود: [نمایش] ن • ب • ومذهب‌ها و فرقه‌های اسلامی وجه تمایز مذهب فرقه‌ها فقهی سنی حنفی  • مالکی • شافعی • حنبلی شیعه اخباریان • اصولیان • شیخیه تصوف بکتاشیه • چشتیه • حروفیه • دسوقیه • سهروردیه • شاذلیه • صفویه • ملامتیه • مولویه • نعمت‌اللهی • نقشبندیه • نقطویه • نوربخشیه • (ببینید: فهرست کامل طریقت‌های تصوف) اباضیه وهبیه • حارثیه • طریفیه • نکّار • نفاثیه • خلیفیه • عمریه • حسنیه • سکاکیه • حفصیه • یزیدیه زیدیه جارودیه • سلیمانیه/جریریه • صالحیه/ابتریه • ناصریه • هادیه کرامیه - جحمیه بخاریه • حرقیه • غیریه • متراقبه • میلیه • کلامی اشعریان - خوارج اباضیه • ازارقه • حروریه • بیهسیه • ثعالبه • شمیطیه • صفریه • عجارده • محکمه • زیادیه • نجدات سلفی قدیم: اهل حدیث • جدید: وهابیت شیعه
/امامیه دوازده‌امامی/اثنی‌عشری • اسماعیلیه/باطنیه (آقاخانیه، دروزیه، قرمطیه، نزاریه/حشاشین) • زیدیه • فاطمیان· قرمطیان· نصیریه/علویه • (ببینید: فهرست کامل فرقه‌های شیعه) طحاویه - عثمانیه - غُلّات اهل حق • غالیان/غلو • غرابیه • غمامیه • (ببینید: فهرست کامل فرقه‌های غلات) قدریه - ماتریدیه - مرجئه یونسیه • عبیدیه • غسانیه • تومنیه • توبانیه • صالحیه معتزله واصلیه • هذیلیه • نظامیه • خابطیه/حدثیه • بشریه • معمریه • مرداریه • ثمامیه • هشامیه • جاحظیه • خیاطیه/کعبیه • جبانیه/بهشمیه احمدیه/قادیانیه - گروهی از منابع اسلامی بابیت و بهائیت را آئینی در اصل منشعب از کلام‌شناسی شیعه ([۱]، [۲]) می‌دانند و گروهی دیگر از منابع به مستقل بودن این دو از اسلام اشاره دارند ([۳]، [۴]). مذاهب شیعیان و یا وابسته به عقاید شیعیان [ویرایش] جعفر بن محمد الصادق امام ششم شیعیان، موسس مکتب فکری و عقلی و فقه جعفری است. عارف تامر، استاد لبنانی، در کتاب القرامطه درباره مکتب فکری امام صادق با ذکر آنچه می‌گوید دور از تعصب و طرفداری و عاری از نژادپرستی است، شرح مفصلی می‌نویسد: ناگزیرم اعتراف کنم که مکتب فکری امام، مجموعه‌ای فلسفی قائم به ذات و سرشار از جنبش زندگانی عقلی، با روحی متجلی از پاکی و خرد خلاق و ابتکار بود. خردی که بر استنباط علوم و ابداع اندیشه‌های ابتکاری و سنن و احکام دینی استوار بود.[۶]' ناووسیه() [ویرایش] این گروه منسوب به عجلان بن ناووس می‌باشند و عقیده داشتند که امام صادق زنده‌است و جاوید، و او مهدی قائم است، و می‌گفتند که آن حضرت فرموده‌است: «اگر هر آینه کسی بر شما فراز آید و بگوید که مرا بیمار یافته و مرده مرا شسته و کفن کرده‌است باور نکنید، و بدانید که من سرور شما و دارنده شمشیر هستم.» ابوالفتح محمد بن عبدالکریم شهرستانی گوید: واین طایفه از آن امام کامل و بحر زاخر روایت کنند که فرمود: اگر سر من از فراز کوهی بر جانب شما منحدر شود، در کشتن من جازم مباشید که من صاحب شما و امام با اهتداء و صاحب شمشیر ایالت و ظهورم.[۷] اسماعیلیان خاص [ویرایش] این گروه معتقدند که پس از امام صادق پسرش اسماعیل امام بود، مرگ اسماعیل را در زمان پدرش انکار کرده و گفتند: او نمرده و نخواهد مرد، و او مهدی قائم است، زیرا پدرش پس از خود، به امامت او اشاره کرده، پیروان خود را پایبند ولایت او ساخت. مادر اسماعیل و برادرش عبدالله، دختر حسین بن حسن بن علی بن ابیطالب بود و فاطمه نام داشت.[۸] از اسماعیلیان خاص، فرقه مبارکه منشعب شدند که معتقد بودند، پس از جعفر صادق نوه او محمد بن اسماعیل که مادرش کنیز بود امام است و می‌گفتند در روزگار جعفر بن محمد، پسرش اسماعیل، بدان کار نامزد بود و چون درگذشت، امام صادق، پسر او را جانشین خود ساخت و امامت حق محمد است و دیگری را شایسته نیست. چه پس از حسن و حسین امامت از برادر به برادر دیگر نرسد و جز در فرزندان و بازماندگان امامان روا نباشد و عبدالله و موسی دو برادر اسماعیل را حقی در امامت نیست.[۹] برخی منابع سنت و شیعه اثنی عشریه، اسماعیل را شخصی بد کار و شرابخوار معرفی می‌کنند و از این جهت او را شایسته امامت و جانشینی پدرش ندانستند، چنان چه امام صادق امامت اسماعیل را بنا بر اصل بداء نسخ کرد و فرمود : «ما بدالله فی شیئی کما بدالله فی اسماعیل ابنی...»[۱۰] شیعه عقاید اصول توحید • نبوت • معاد یا قیامتعدل • امامت فروع نماز • روزه • خمس • زکات • حج • جهاد • امر به معروف • نهی از منکر • تولی • تبری عقاید برجسته مهدویت: غیبت(غیبت صغری، غیبت کبری) و انتظار و ظهور و رجعت • بداء • شفاعت و توسل • تقیه • عصمت • مرجعیت و حوزه علمیه و تقلید • ولایت فقیه • متعه • شهادت ثالثه • جانشینی محمد • نظام حقوقی شخصیت‌ها چهارده معصوم محمد • فاطمه • علی • حسن • حسین • سجاد • باقر • صادق • کاظم • رضا • جواد • هادی • عسکری • مهدی صحابه سلمان • مقداد • ابوذر • عمار • بلال • جعفر طیار • مالک اشتر • محمد بن ابوبکر • عقیل • عثمان بن حنیف • کمیل • اویس قرنی • ابوایوب انصاری • جابر بن عبدالله انصاری • ابن عباس • ابن مسعود • ابوطالب • حمزه • یاسر • عثمان بن مظعون • عبدالله بن جعفر • خباب بن ارت • اسامة بن زید • خزیمة بن ثابت • مصعب بن عمیر • مالک بن نویره • عبدالله بن جحشزنان: فاطمه بنت اسد • حلیمه • زینب • ام کلثوم بنت علی • اسماء بنت عمیس • ام ایمن • صفیه بنت عبدالمطلب • سمیه علما روحانیان شیعه مکان‌های متبرک مکه مکرمه و مسجد الحرام • مدینه منوره و مسجد النبی و بقیع • بیت المقدس و مسجد الاقصی • نجف اشرف و حرم علی بن ابی‌طالب و مسجد کوفه • کربلای معلی و حرم حسین بن علی • کاظمین و حرم کاظمین • سامرا و حرم عسکریین • مشهد مقدس و حرم علی بن موسی‌الرضادمشق و زینبیه • قم و حرم فاطمه معصومه  • شیراز و شاه چراغ • آستانه اشرفیه و سید جلال‌الدین اشرف • ری و شاه عبدالعظیممسجد • امامزاده • حسینیه روزهای مقدس عید فطر • عید قربان(عید اضحی) • عید غدیر • محرّم(سوگواری محرم)، تاسوعا و عاشورا و اربعین)  • عید مبعث • میلاد پیامبر • تولد ائمه  • ایام فاطمیه رویدادها رویداد مباهله • غدیر خم • سقیفه بنی‌ساعده • فدک • رویداد خانه فاطمه • قتل عثمان • جنگ جمل • جنگ صفین • جنگ نهروان • واقعه کربلا • مؤتمر علماء بغداد • حدیث ثقلین • حدیث کساء • آیه تطهیر • شیعه کُشی کتاب‌ها قرآن • نهج‌البلاغه • صحیفه سجادیهکتب اربعه: الاستبصار • الکافی • تهذیب‌الاحکام • من‌لایحضره‌الفقیهمصحف فاطمه • مصحف علی • اسرار آل محمدوسائل الشیعه • بحار الأنوار • الغدیر • مفاتیح الجنانمجمع البیان • تفسیر المیزان • کتب شیعه شاخه‌ها دوازده‌امامی(اثنی‌عشری) • اسماعیلیان • زیدیه منابع اجتهاد کتاب(قرآن) • سنت(روایات پیامبر و ائمه) • عقل • اجماع ن • ب • و خطابیه [ویرایش] این گروه منسوبند به محمد بن ابی زینب الاسدی ملقب به اجدع مکنی ابوالخطاب، پیشوای فرقهای از غلاة که از شاگردان امام صادق بود. ابوالخطاب به الوهیت امام علی قائل بود و امام صادق را نیز خدا می‌دانست. اسحاق (ابن ندیم) گوید : «ابوالخطاب دعوت به خدایی امیرالمومنین علی (ع) می‌کرد و میمون قداح از اتباع وی بود»[۱۱] نوبختی گوید : چون به وی (عامل کوفه) آگهی دادند که این اسماعیلیان همه کارهای حرام را روا داشته و مردمان را پیغمبری ابوالخطاب می‌خوانند، روزی هفتاد تن از ایشان در مسجد کوفه گرد آمده بودند، کسان خود را بفرستاد و همگی آنان را بکشت. تنها یک تن از ایشان، به نام ابوسلمه سالم بن مکرم جمال که ابوخدیجه لقب داشت و زخم بسیار خورده و در شمار کشتگان آمده بود جان به در برد.[۱۲] شمیطیه یا سمیطیه [ویرایش] این گروه به نام پیشوای خود، یحیی بن ابی سمیط، یا به قول شهرستانی در ملل و نحل، شمیط، سمیطیه نامیده شدند. این گروه معتقدند که امامت از امام صادق به پسرش محمد ملقب به دیباج که مادرش کنیز بود و حمیده نام داشت می‌رسد و در خاندانش باقی ماند. باید دانست که موسی و اسحاق، دو پسر دیگر امام صادق با محمد از یک مادر بودند.[۱۳] نوبختی گوید : آورده‌اند که محمد بن جعفر، در هنگام کودکی روزی نزد پدر آمد. همچنان که به سوی او می‌دوید، دامن جامه اش پای گیر او شد و خاک از چهره اش بزودود و گفت : از پدرم شنیدم که می‌گفت اگر تو را فرزندی باشد که مرا ماند، نام من بر وی گذار، زیرا او به مانند من و پیغمبر است و بر سنت او باشد.[۱۴] افطحیه [ویرایش] این گروه منسوبند به عبدالله بن جعفر صادق. و چون عبدالله، دارای سری پهن بود و به قولی پاها و یا بینی پهنی داشت او را افطح[۱۵] خواندند.او پس از اسماعیل بن جعفر بزرگترین فرزند امام صادق بود که پس از امام دعوی امامت کرد. پیروان او، به دو دسته تقسیم شدند. دسته‌ای که چون در مسائل مذهبی او را نشانی نیافتند، از پذیرفتن ادعای او خودداری کردند. دسته‌ای هم که به امامت او عقیده داشتند، پس از مرگش چون فرزندی نداشت، عده زیادی از آنها به موسی بن جعفر فرزند دیگر امام صادق گرویدند. زندگانی عبدالله، پس از امام صادق در حدود هفتاد روز بوده‌است و قبر او در بسطام، در کنار قبر علی بن عیسی بسطامی است.[۱۶] موسویه یا اثنی عشریه [ویرایش] این گروه، پیرو امام موسی بن جعفر هستند و بسیاری از یاران عبدالله بن جعفر هم به آن حضرت گرویدند. موسویه یا اثنی عشریه، امامت را در خاندان ایشان تا امام دوازدهم مهدی موعود مستمر و منحصر می‌دانند و بزرگترین و مهمترین گروه از مذاهب شیعی به شمار می‌روند.[۱۷] مذاهب فقهی و کلامی اهل تسنن [ویرایش] {{اهل سنت}} مذاهب فقهی [ویرایش] مالکی [ویرایش] حنفی [ویرایش] شافعی [ویرایش] موسس این فرقه امام شافعی است و از فرقه های اربعه و اصلی اهل تسنن میباشد. حنبلی [ویرایش] مذاهب کلامی [ویرایش] ماتریدی [ویرایش] اشعری [ویرایش] اثری [ویرایش] معتزلی [ویرایش] جنبشهای فکری [ویرایش] سلفیه [ویرایش] دیوبندی [ویرایش] ظاهری [ویرایش] [نمایش] ن • ب • وامامان اهل سنت ابوحنیفه نعمان بن ثابت مالک ابن انس محمد ادریس شافعی احمد ابن حنبل صوفیه [ویرایش] [نمایش] ن • ب • وتصوف مفاهیم احسان نور مقام حال منزل یقین فنا بقاء حقیقت معرفت نفس سلوک لطائف سته جهان بینی کشف ماوراءالطبیعه روانشناسی تجلی فلسفه شیوه‌های عملی ذکر حضره مراقبه قوالی سماع فرقه‌ها چشتیه ملامتیان مولویه مریدیه نقشبندیه قادریه رفاعیه شاذلیه سهروردیه تیجانیه فهرست فرقه‌های تصوف قدما اویس قرنی معروف کرخی حارث محاسبی رابعه ابراهیم ادهم بایزید جنید شبلی سری سقطی ذوالنون حلاج ابوسعید ابوالخیر ابوحمزه خراسانی ابوعثمان حیری ابوحفص حداد ابوعثمان مغربی احمد بن حرب حبیب عجمی محمد غزالی خرقانی احمد رفاعی گیلانی معین‌الدین سهروردی بختیار کاکی بابافرید ابن عربی شمس تبریزی مولوی سعدی ابراهیم خواص عطار محمود شبستری نظام‌الدین اولیا علی هجویری نقشبند بخاری امیرخسرو دهلوی نصیرالدین چراغ دهلوی صفی‌الدین اردبیلی شاه نعمت‌الله ولی اسماعیل قصری نجم‌الدین کبری جامی شاه ولی‌الله ابن عطاءالله میر حیدر آملی علی احمد کلیاری احمد زروق احمد یسوی اشرف جهانگیر سمنانی احمد فاروقی بتائی امام حداد سلطان باهو سچل سرمست لال شهباز قلندر معاصران تصوف علی‌اکبر خانجانی عبدالحکیم مراد احمد علوی ناظم قبرسی هشام قبانی نوح حم کلر محمد مالکی عبدالقادر صوفی گوهرشاهی عنایت خان عظیمی هلمینسکی حائری یعقوبی بایراک طاهر قادری واگوان لی ادریس شاه دنیل موره پژوهشگران عقیلی آلمکویست بورکهارت چیتیک کربن ارنست فراگر گنون هیکسون لیندبوم نیکلسون لینگز نصر شیمل سلز شوئون لویزون جستارها هنر تاریخ موسیقی شعر آرامگاه‌های صوفیان متون تصوف در نیشابور [[۵]] بکتاشیه [ویرایش] چشتیه [ویرایش] حروفیه [ویرایش] دسوقیه [ویرایش] سهروردیه [ویرایش] شاذلیه [ویرایش] صفویه [ویرایش] ملامتیه [ویرایش] مولویه [ویرایش] موسس این طریقت مولانا جلال الدین محمد بلخی مشهور به مولوی می‌باشد.که صاحب اثر مشهور و منظوم مثنوی معنوی بوده و این اثر در شش دفتر تنظیم گردیده‌است.شیوهٔ نگارش این اثر تمثیل بوده و حکایات آموزندهٔ بسیاری در ان به بیانی زیبا نگاشته شده‌است.به گفتهٔ مولانا این اثر اصول اصول اصول اصول قران می‌باشد. نعمت‌اللهیه [ویرایش] پیروان شاه نعمت‌الله ولی را گویند که سلسله نعمت‌اللهی را در قرن هشتم هجری بنیاد گذاشته است. نقشبندیه [ویرایش] نقطویه [ویرایش] نوربخشیه [ویرایش] مذاهب شبه اسلامی [ویرایش] یزیدیان [ویرایش] یارسان [ویرایش] پانویس [ویرایش]
+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و پنجم مهر ۱۳۹۱ساعت 17:20  توسط بچه خاکی  |